Bilgi Bakkalı

20 Nisan 1341 (1925) tarihinde İçtima: 107, Celse:1, Reis Kâzım Paşa    

Ankara İstiklâl Mahkemesine De Meclisi Âli Tekrar İçtima Edinceye Değin İdam Salâhiyeti Verilmesi Hakkındaki Başvekâlet Tezkeresi:

Kâzım Karabekir Paşa (İstanbul); “Arkadaşlar! İdam Salâhiyeti, isyan sahasında anî olaraktan tesir yapması için makul olabilir ve yapılır.” ⁽¹⁾ “Fakat şimdiye kadar gerek hükümetin ve gerek diğer arkadaşların vaziyet hakkında verdikleri malûmata nazaran (bilgilere göre) Ankara İstiklâl Mahkemesi için idam salâhiyetine hiç lüzum görmüyorum. Şarktaki hadise (doğudaki olay), muayyen (belirli) ve herkes tarafından artık görülebilir ve tel’in edilecek (lânetlenecek) bir vaka olduğu için, orada tatbik edilecek idam hükümleri bilâhare (sonradan) bizi mütessir etmeyebilir (üzecek kadar etkilemeyebilir). Fakat Meclisi Âlinizin bulunmadığı bir zamanda, Ankara İstiklâl Mahkemesinden geçecek herhangi bir hükmü idamın icrası (idam hükmünün yerine getirilmesi), bilâhare meyus olsak dahi (üzüntüye kapılsak bile) telâfisi imkânı gayri kabil (telafi etmek imkânsız olur) bulunur.” Sf.244 

Adliye Vekili Mahmut Esat Bey (İzmir); “Fakat beş kişinin idamı endişesi karşısında, memleketin menafii âliyesini (memleketin yüce menfaatlerini) hiç bir zaman ihmal etmek hakkını haiz (sahip) değiliz. Cumhuriyetin menafii bunu âmirdir (Cumhuriyetin menfaati bunu emreder). (Bravo sesler). Efendiler! Yalnız Cumhuriyet için, yalnız Türk Vatanı ve Türk Milletinin menfaati için gözyaşı döker ve onun için ıstırap duyarız. Yoksa beş kişinin idamından dolayı katiyen ıstırap duyamayız. Memleket sağ olsun. Onun yükselmesi lâzımdır (Bravo sesleri) ..  Hadisei isyaniye mıntıkasında on tane Divanı Harp vardır. Hepsi de hüküm vermektedir.”

Refik Bey (Konya); “… Hayatı, memleket içinde muhtelif vazaif ve muhtelif hidemat (çeşitli görevler ve çeşitli hizmetler) içinden geçmiş olan Kâzım Karabekir Paşa Hazretlerinden bunu işitmek ne kadar elimdir (elem vericidir). Şark’ta (doğuda) bulunan Hasan’la, Garp’ta (batıda) bulunan Mehmet arasında acaba ne fark görüyorlar?” Sf.247

“Meclisi Âli’nin Tatili Mesaisi Devrinde İsyan Sahası Teşkilâtı Mülkiyesinde (İsyan Bölgesindeki Mülki Yani İdari, Siyasi Yapıda) Tadilât İcra Ve Tatbiki (Değişiklik Yapılarak Uygulanması) İçin Meclisi Âli’nin Tadil Veya Tasdik (değişiklik yapmak ve onaylamak) Hakkı Mahfuz (hakkı saklı) Kalmak Üzere Hükümete Salâhiyet (Yetki) ve Mezuniyet (İzin) İtasına (verilmesine) Dair Başvekâlet Tezkeresi (Başbakanlığın izin isteyen yazısı);”      

Feridun Fîkrî Bey (Dersim); “… Çünkü Vilâyat teşkilâtı bir kanuna müstenittir (dayalıdır). Kanuna müstenit bir teşkilâtın kanun ile tebdil ve tağyiri (değiştirilmesi ve dönüştürülmesi) lâzım gelir.”

Reis; “Ankara İstiklâl Mahkemesine idam salâhiyeti verilmesi hakkındaki kararda (149) zat reye iştirak etmiştir. Muamele tamamdır (130) kabul, (18) ret, (1) müstenkif vardır. Binaenaleyh karar (129) rey ile kabul edilmiştir.” Sf. 248      

“İstiklâl Mahkemelerinin müddetlerinin temdidi (süresinin uzatılması) hakkındaki karara (149) zat iştirak etmiştir. Muamele (işlem) tamamdır. (130) kabul, (17) ret, (2) müstenkif vardır. Binaenaleyh (130) rey ile kabul edilmiştir.”

 Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 48 (14.04.1925 / 22.04.1925) (TBMM Matbaası 1959 yılı 3. Baskı – Devre; 2, Sene; 3, İçtima; 107, Celse: 1, – Sf. 244 ile 267 arası) kitabından birebir alınmıştır.

BAKKAL’IN YORUMU ⁽¹⁾ (1998): Kâzım Paşa diyor ki; Kürtleri rast gele asabiliriz!