Bilgi Bakkalı

3 Ekim 1921 (1337) tarihinde İçtima: 85, Celse:1, İkinci Reis Vekili Hasan Fehmi Beyefendi

Yunan Uşak’ı da Almış

Meclis Gündemi Hakkında Görüşmeler ve Meclis İkinci Reis Vekili Hasan Fehmi Bey’in Bu Görevinden İstifası

Koçgiri Hadisesi Görüşülüyor

Mehmet Şükrü Bey (Karahisarısahip); “-Koçgiri hadisesi hakkındaki evrakın ikinci celsede okunmasına Meclisi Âli’niz karar vermiştir. Meclisi Âli’nin bu kararı icra edilmemiştir. .. ve bugün de ruznamei muallakatta (meclis gündeminin belirsiz yerinde) 7 maddede gösterilmiştir. .. Efendiler, saydiye nizamnamesinden (avcılık yönetmeliğinden) daha mı ehemmiyetsizdir Koçgiri Hadisesi?  … Riyasetin (meclis başkanlığının) bunu ifa etmemesi (yerine getirmemesi) bütün âzâyı kiramın haysiyet ve hukuku şahsiyesine tecavüzdür ve bu tecavüz de izzeti nefsimizi kırmaktadır. .. yeter artık bugün buna nihayet verilsin. .. makamı riyaset buna müdrik değildir (Koçgiri olayını idrak etmemiştir).”

Reis; “-O halde bendeniz de istifamı Meclisi Âlinize takdim ediyorum.”        

Mehmet Şükrü; “- Meclisin haysiyeti içtimaiyesi (toplu onuru) her şeyden yüksektir. (pek muvafık sesleri)

Hüseyin Avni Bey; “-Meclis kendi şerefi uğrunda daha çok reis feda eder!”  

Reis istifa ediyor yerine Dr. Adnan Bey geçiyor ve Koçgiri hadisesi görüşülüyor:

2. Celsenin devam hafidir (gizlidir)

Aşağıdaki notlar TBMM Gizli Celse Zabıtları II (GCZ II – Sf. 248-251) alınmıştır.

Koçgiri Hadisesi, İsyanı:

Emin Bey (Erzincan); “- .. Ben Koçgiri hadiselerini tamamen takip etmiş bir arkadaşınızım .. Orada öyle bir mezalim (zulümler) icra edilmiştir (yapılmıştır) ki tüyler ürpertir. .. memlekette yapılan bütün mezalim BMM namına yapılmıştır.” (GCZ II Sf. 248)

Hüseyin Avni; “-BMM kendisini tenzih (temizlemek) için çalışmalı. Bu gibi mühim mesaili (önemli işleri) saklamağa lüzum görmüyorum. Bütün dünya bilmelidir ki biz memleketimize sahibiz. .. bilelim ki verdiğimiz salahiyeti suiistimal edenler vardır. .. bu celsenin aleni (açık) olmasına taraftarım.”

Hakkı Hami Bey (Sinop); (Koçgiri hadisesi hakkındaki görüşmeleri aleni yani açık celsede yapılım diyor ve çok önemli bir şey söylüyor;) “-Burada ne kadar celsei hafiye yapılmış ise hepsi atılmıştır. Hiçbirisi toplanmamış ve hiçbir kayda geçmemiştir.” (GCZ II Sf.249)

Mustafa Durak Bey: “-Memleketimizde yapılan mezalimi âleme karşı ilan etmeliyiz. Herkes duymalı .. Çünkü efendiler, memlekette yapılan bütün felaket, bütün mezalim bütün seyyiat, bunların milletten saklanmasından doğmaktadır.”

Hüseyin Avni Bey: “- Bu zulüm her tarafta işitilmiştir. Avrupa da işitmiştir. .. Bütün kudretimizi göstermek üzere aleni celse yapalım. Meclis vardır. Bir adam vazifesini suiistimal etmiş, cezasını görsün. Burada bir millet olduğunu gösterelim. Burada diktatörlük yoktur.”

Dâhiliye Vekili Refet Paşa; “- Hüseyin Avni Bey’in söyledikleri doğrudur. .. Memleket üç-beş adamın elinde taksim edilmiştir.”

Celsenin hafi olması görüşülüp onaylandı: (GCZ II – Sf;251)

 Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 13 (24.09.1921 / 27.10.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 85, Celse: 1, 2. Celse Hafidir (TBMM Gizli Celse Zabıtları GCZ II 248 ile 251 arası) kitabından birebir alınmıştır.

BAKKAL’IN NOTU:(1996): Takrir sahiplerinden Erzincan Mebusu Fevzi Efendi, kendisi Erzincan’da iken bazı eşkıyalıklar olunca uzlaşma sağlamak için Dersim Ağalarını çağırdığını söylüyor. Bunlarla buluşup anlaşıyor. Ancak Dersimlilerin ve Alevi Kürtlerin de Ermeniler gibi tehcir edilecekleri haberi yayılınca bu haber mezalimin artmasına sebep oldu diyor.  Dersim Mebusu Hasan Hayri Bey Dersim ve Alevi Kürtler hakkında bilgi veriyor. Celalettin’i Harzemi’nin Cengiz’in önünden kaçması sonucu Dersim’e sığındığını söylüyor. Sonra Yavuz’un kılıcından kurtulan Alevi Türklerin de Dersim’e gelerek Kürtleştiklerini söylüyor. Ve “-Bana Nikola’nın tercümanı Çerkez Hasan’dan mektup geldi, Rusya’ya bağlanırsam bana Milyonla para vereceklerini yazıyordu. Bu mektubu Dersim ileri gelenlerine okudum, kabul etmediler ve beni mebus seçtiler.” diyor. Tutanaklar çok düzensiz ve yetersiz. Bu görüşmeler sırasında Yunan’ın Uşak’ı aldığından söz ediliyor.