Bilgi Bakkalı

1877’den itibaren Osmanlı İmparatorluğu’nun meclislerinde gayrimüslimler geniş biçimde temsil edilirken, 23 Nisan 1920 tarihinde açılan TBMM’de tek bir gayrimüslim milletvekili yoktu. Birinci Meclis’in 1 Nisan 1923’te kendini feshedip seçimlere gitme kararı aldığı günlerde, 1915’ten beri bozuk olan Türk- Ermeni ilişkilerini düzeltmek için 1922 yılının son günlerinde İstanbul’da kurulan Ermeni Türk Teali (Dostluk) Cemiyeti’nin şeref başkanı, Osmanlı Bankası yöneticilerinden Berç Keresteciyan ve Ermeni Cemaati’nin Dünyevi Meclisi’nin eski üyesi Artin Musodicyan, Lozan’da barış görüşmelerini yürüten İsmet Bey’e bir telgraf çekmişti. Telgraf, hem Lozan’daki heyete Ermeni cemaatinin desteklerini belirtiyor hem de Mayıs-Haziran’daki genel seçimlere Ermenilerin de katılma isteğini iletiyordu. Elbette bu katılım, Mustafa Kemal’in başında olduğu ‘Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu’ (o sırada henüz CHF halini almamıştı) saflarında olacaktı; yani ayrılıkçı bir talep değil, bütünleşmeci bir talep söz konusuydu. Ancak bu telgrafa Ankara’dan olumlu ya da olumsuz bir cevap gelmedi.

Gayrimüslimlerin ikinci hamlesi 1930’da oldu. 12 Ağustos 1930’da bizzat Mustafa Kemal tarafından kurdurulan muvazaa partisi Serbest Cumhuriyetçi Fırka (Serbest Fırka veya SCF) listelerinde, 117 gayrimüslim aday kendine yer buldu ancak propaganda faaliyetleri sırasında öyle ağır saldırılarla karşılaştılar ki, seçimlere katıldıklarına katılacaklarına pişman oldular. Gayrimüslimlerin blok halinde oy verdikleri Serbest Fırka’nın 98 gün sonra, henüz seçim sonuçları tam olarak açıklanmadan Ankara tarafından feshe ikna edilmesiyle, gayrimüslimlerin bu ikinci teşebbüsü de akim kaldı. Sf. 216, 217

Alıntı; Öteki Tarih III (Kemalist Devrimler ve İsyanlar) – Ayşe Hür, (Profil Yayıncılık, 2. Baskı Ekim 2012 – Sf. 216, 217) kitabından birebir alınmıştır.