Bilgi Bakkalı

31 Ekim 1921 (1337) tarihinde İçtima: 102. Celse:1 Hafidir: İkinci Reis Vekili Hasan Fehmi Beyefendi

Aşağıdaki notların bitiminde Gizli Celse notlarının sayfa numaraları verilmiştir.

Başkumandanlık Kanunu’nun Uzatılması İle İlgili Görüşmeler

Emperyalistler bizimle anlaşmak istiyor.

Mustafa Kemal Paşa bir tezkere ile Başkumandanlık Kanunu’nun müddetinin (süresini) 5 Kasım’da dolacağını belirtip ilgililere bilgi veriyor. Kırşehir Mebusu Mazhar Müfit Bey’de eski kanunun üç ay daha uzatılması hakkında kanun teklifi veriyor. (GCZ II Sf. 412, 413)

  Hüseyin Avni Bey (Erzurum); (Paşa Hazretleri cidden iyi hizmet verdi, Kosti Eskişehir’e gelmişti onu kovaladı. diyor ve ekliyor;) “- ..Bu keskin silahımızı saklayalım biraz. Çünki bir taraftan Paşa Hazretleri yıpranmıştır. Bunu da delâili (delilleri, belgeleri) ile arz edeceğim. (Allah afiyet versin sesleri) .. Maddi ve manevi kuvvetin bir zata tevdii (bir kişiye verilmesi) bir millet için zaaftır. (Bu konuşmada boş ve sansürlü yerler çok fazla.) (Sakallı Nurettin Paşa hadisesine değiniyor. Ve;) .. Paşa Hazretleri .. Başkumandan olmak sıfatıyla mesuliyeti vardır. Paşa Hazretleri de buradadır. .. Paşa Hazretleri de eğer Riyasette oturmak istiyorsa bu gibi vezaiften (görevlerden) elini çeksin. Çünkü nasıl mesul (sorumlu) edeceksiniz? Ben Paşa Hazretlerinin düşmesi taraftarı değilim… sonra… fikirlerini verdiler de Erkânı Harbiyei Umumiye (Genelkurmay) kabul etmedi mi? .. Paşa’yı yıpratmayınız, Paşayı bu gibi hidemattan (hizmetlerden) kıskanınız. … Böyle azim muamelatla (büyük işlemlerle) BMM’nin Riyasetinde devletin askeri ve dâhili vezaifini (görevlerini) üzerine almakta zannediyorum iyi tesir yapmıyor. .. Nurettin Paşa’nın mesuliyetinde, Paşa Hazretleri mesul (sorumlu) oldu!” (GCZ II Cilt Sf. 413, 415)

(Kars Mebusu Cavit Bey Paşa’nın yetkilerinin sınırlandırılmasına yönelik konuştu. Trabzon Mebusu Hüsrev Bey ise bunun münakaşası bile abestir dedi.) GCZ. II Sf. 416

Hüseyin Avni; “-…kuvvet teyidiyesi (pekiştirilmesi) olmayan şeylerde, ben mesuliyet bilmiyorum. … İddia ediyorum ki, Nurettin Paşa hakkındaki mesele itibarı ile Meclisi Ali âdemi itimat (güvensizlik) beyan etmiştir.” ⁽¹⁾ GCZ II Sf. 419 

Selahattin Bey (Mersin); “-.. Bir harp geçti. Arkasından bir buçuk aylık bir devrei sükût (sessizlik devresi). Bıraktık gibi geldi her şeyi. .. Ne için taarruz takip edilmiyor? Niçin daha Afyon Karahisar’ına gidilmedi? İmkân yok mu idi acaba? Soramıyoruz, çünkü bu hakkımızı tamamen verdik .. .. Tekâlifi Milliye namıyla % 40’ını fukara verdi. Zengin bir şey vermedi. Tekâlifi askeriye gitti tekâlifi adiye kaldı.” (Bu konuşmada da zabıtlardaki sansür çok fazla)

Hacı Ahmet Efendi (Muş); ⁽²⁾ (gürültüler, patırtılar, sürekli patırtılar) ”-Aynen rüyamda görmüşümdür efendiler, Ben gördüm Mustafa Kemal Paşa’yı at üzerinde…” GCZ II – Sf. 426

(Dışişleri Bakanı Yusuf Kemal Bey, şu sırada Fransa, İtalya ve İngiltere bizimle anlaşmak istiyor diyor.)

2. Celse Hafidir (Gizlidir):

Başkumandanlık Kanunu’nun Uzatılması İle İlgili Görüşmelere Devam Edildi;

Hüseyin Avni Bey; “-Avrupalının Başkumandan ile işi yok. .. Nasıl Yunan Kralı gitti Atina’ya tahta oturdu ise, biz de Mustafa Kemal Paşa’yı yerine oturtalım.” GCZ II – Sf. 430, 432

Reis, kanunun oylanmasında ad okunarak oylama yapılması için takrir verenler var diyor ama muhalifler belli olmasın diye karşı çıkılıyor:

Necati Bey (Erzurum); “-Birisi arzumuza muhalif (karşıt) bir şey söyledi mi? …  muhalif, mürteci (gerici) namını veririz. ..Daha Mustafa Kemal Paşa meydanda yokken Hüseyin Avni vardı. .. Bugün kimse inkâr edemez….. (gürültüler)” GCZ II – Sf. 430, 432

Başkumandanlık kanunu aynen onaylandı. GCZ II – Sf. 430, 432

(Oylamada Ali Şükrü, Mehmet Şükrü, Ziya Hurşit yok. Bunlar görüşmelerde de yoklar.)

(Meclis Başkanı: Başkumandanlık Kanununu üç ay daha uzatan kanun ekseriyeti azîme (büyük çoğunluk) ile kabul edildi diyor. Oysa red oyu verenler de vardı.) Sf. 6, 7

 Alıntı: TBMM Zabıt Ceridesi Cilt: 14 (29.10.1921 / 1.12.1921) (TBMM Matbaası 1958 yılı 2. Baskı – Devre;1 Sene; 2, İçtima; 102, Celse: 1ve 2 Hafidir (Gizlidir) GCZ II Ciltte – Sf. 412 ile 432) arası, aleni Celsede: 6, 7 sayfalar) kitabından birebir alınmıştır.

BAKKAL’IN NOTU ⁽¹⁾ (1996): Tunalı Hilmi Kemal Paşa’ya yaranmak istiyor. Mustafa Durak Bey ise başlamış işi yarım bırakmayalım ama salahiyetini tartışabiliriz diyor. Konya Mebusu Musa Kâzım Efendi ile Eskişehir Mebusu Abdullah Azmi Efendi hocalar ise ortadan konuşuyorlar. Malatya Mebusu Lütfü Bey ise Tekâlifi Milliye’den (zoraki vergi toplamadan) dolayı bir suiistimal (görevi kötüye kullanma işi) yapılırsa bundan Paşa Hazretleri de sorumludur, Başkumandan yapalım ama denetleyelim de diyor. Karesi Mebusu Vehbi Bey Paşa’ya çok sert çıkıyor ama konuşması zabıtlarda çok sansürlü bir şekilde çıkmış.

BAKKAL’IN YORUMU ⁽²⁾ (1996): İzmit Mebusu Sırrı Bey, Kemal Paşa ömür boyu Başkumandan kalsın diyor. Mebusların bir kısmı da hay hay diyor. Bu arada Fevzi Paşa tehlikeli bir tablo çiziyor. Hâriciye Vekili Yusuf Kemal Bey ve bir Kürt hoca Kemal Paşa yanlısı konuşuyor.